Srcllkta Besi Perfonmansn Ektileyen Faktrler...

Besi, genetik yapnn izin verdii ölçüde en yüksek düzeyde kaliteli et üretmek üzere hayvanlarn özel bir beslenme rejimine tabi tutulmasdr. Dier bir ifade ile besi, hayvanlarda et verimi ve kalitesini artrmak için uygulanan bir beslenme programdr. Besicilikte amaç, hayvanlarn maksimum ekonomik canl arlklarna en ksa sürede ve en ekonomik biçimde ulamalarnn salanmasdr. Besicilikte gerek canl arlk art ve gerekse yemden yararlanma orannn her ikisine birden “Besi Performans” denir. Besi performansn etkileyen faktörler; hayvann rk, cinsiyeti, ya, besi sonu canl arl, orijini, kondisyonu, sal ve beslemedir.

Hayvann rk: Bir hayvandan elde edilecek canl arlk kazanc bata hayvann genetik yaps ile snrldr. Bu snra bakm ve besleme koullar ile ulalabilir. Bakm ve besleme koular ne kadar iyi olursa olsun, günlük canl arlk art hayvann genetik yapsyla ilikili olur. Bunun tam tersine, hayvann genetik yaps çok iyi olsa bile bakm ve besleme iyi deilse yeterli canl arlk art salanamaz. Yerli rklarn besi kabiliyeti kültür rklarna göre düüktür. Ülkemizde besiye alnan hayvanlarn %65’ ini yerli sr rklar, %35’ini ise kültür rk ve melezi srlar oluturmaktadr. Yerli sr rklarnn büyük bir ksmn Dou Anadolu Krmzs, Güney Anadolu Krmzs, Yerli Kara ve Boz Irk oluturur. Bu hayvanlar içerisinde canl arlk kazanc en uygun olan Dou Anadolu Krmzs’dr. Yerli rklarmzda günlük canl arlk art 700-800 gram amamaktadr. Fakat bu hayvanlar genetik kapasiteleri ölçüsünde beslendiklerinde günlük canl arlk art 1000 gram olur. Kültür sr rklararasnda en yaygn olanlar Holstein, Montafon ve Simental’ dir. Bu hayvanlarda günlük canlarlk art 1400-1600 gram arasndadr. Beside yararlanlacak hayvanlar genelde sütçü veya kombine rklarn erkekleridir. Bu hayvanlar etçi rklardan daha hzl ve ekonomik olarak istenilen canl arla ularlar. Halbuki, etçi rklar daha yava geliir, ancak son arlklardier rklardan daha yüksek olur.

Cinsiyet: Erkek srlar gerek kastre edilmi ve gerekse dii srlardan daha iyi besi performansna sahiptir. Bunun nedeni cinsiyet hormonlarnn besi performans ve et kalitesi üzerine olan etkisidir. Cinsel olgunlua ulam erkeklerde testislerden üretilen testesteron ve androjen hormonlar anabolizan etkiye sahiptir ve kas geliimini tevik ederler. Bu hormonlar, vücutta protein birikimini artrr ve metabolizmay hzlandrarak büyümeye etki ederler. Erkek hayvan etleri, daha koyu ve daha az yaldr. Kastre edilmi hayvanlarda karkasta yalanma daha fazladr. Kastre etmenin tek faydas hayvanlarn uysal olmasdr.nek, düve ve kastre edilmi hayvanlarn besi performans erkeklerden daha düüktür. Erkekler diilere oranla daha hzl ve daha fazla canl arlk art gösterirler. Ayrca, erkeklerin besi sonunda ulatklar canl arlk miktar da diilere göre daha fazladr. Bu nedenle besiye erkek hayvanlarn alnmas önerilir. Diiler erkeklere göre daha çabuk yalanrlar. Ksr düveler besiye alnmaldr. Biri erkek, dieri dii olan ikizlerden dii olannn ksr olma ihtimali çok yüksek olduu için besiye alnmaldr.

Ya: Beside ya önemli bir faktördür. Besiye alnacak hayvanlar genç olmaldr. Genç hayvanlar yallara göre daha iyi besi tutarlar. Kârlln yüksek olmas isteniyorsa hayvanlarn besi balangcnda 1 yandan daha küçük olmas arttr. Büyüme hznn en yüksek olduu dönem Siyah Alaca ve Esmer danalarda 8-18 ay, yerlilerde ise 15-25 aylar arasdr. Genç hayvanlar henüz büyümelerini tamamlamadklar için aldklar besin maddelerini iskeletlerinin, kaslarnn ve organlarnn gelimesinde kullanrlar ve dolaysyla daha az miktarda ya depolarlar. Kazandklar canl arln büyük bir ksmn et oluturur. Yani, kazanm olduklar canl arlk su ve proteince zengin olup, az miktarda ya kapsad için enerji içerii düüktür. Buna karlk yal hayvanlar çok miktarda ya depolarlar ve kazanm olduklar canl arlk, genç hayvanlarn tersine enerjice zengin, su ve proteince fakirdir. Bunun sonucu olarak, bir hayvan tarafndan kaydedilen canl arlk art yaca zenginse, birim canl arlk art salayabilmek için gerek duyduu enerji miktar da fazladr. Buna karlk protein gereksinimi düüktür. Ksacas, hayvan yalandkça enerji gereksinimi artmakta ve 1 kg canl arlk art elde edilebilmesi için tüketmesi gereken yem miktar da artmaktadr. Bu da yem deerlendirme saysnn (1 kg canl arlk art yapabilmek için tüketilen yem miktar) artmas, yani 1 kg canl arln daha fazlaya mal olmas demektir. Daha fazla maliyet ise, daha az kazanç demektir. O halde, 1-1,5 yan üzerindeki hayvanlarla besi yapldnda çok dikkatli olunmal, ancak karl olunabilecei kansna varld takdirde besiye alnmal, belli bir yan üzerinde (3-4 yatan daha büyükler) olanlar ise besiye almamaldr. Aksi takdirde rasyonda maliyeti artran yaca zengin yemlerin kullanlmas, hayvanlarda ar yalanmaya neden olur.

Besi sonu canl arlk: Besinin erken ya da geç bitirilmesi istenmez. Besinin gerekenden daha önce son vermek hem kârll hem de üretimi azaltr. Uygun besi sonu canl arlna ulald halde besiye devam edilmesi, besinin erken bitirilmesinden daha zararl olabilir. Çünkü arlk arttkça günlük art er, 1 kg canl arlk artnn maliyeti yükselir ve salanan artn büyük bölümü ya dokusunun art eklinde olur. Kültür rk srlar için uygun besi sonu arl 500-550 kg, melezler için 380-450 kg aras kabul edilir.

Orijin: Damzlk deeri yüksek olan boalardan elde edilen yavrularn beside kullanlmas gerekir. Bilinen bir kaynaktan temin edilen hayvanlarn bakm, besleme koullar, hastalklarve dier yetitirme problemleri hakknda daha yakn bir bilgi sahibi olunur. Besi danasnn anne ve babasnn bilinmesi durumunda yavrunun alabilecei canl arlk art daha iyi belirlenebileceinden yüksek bir besi performans salanabilir.

Kondisyon: Kondisyon denildiinde, hayvann gelime ve besi durumu anlalr. Aynkondisyonlu hayvanlardan vücutlar iri olanlar ufak yapllara göre beside daha hzl arlk art salarlar.

Salk: Besiye alnacak hayvanlarn salk durumlar gözden geçirilmelidir. Canl olmayan, durgun, ince kulakl, göz aklar sar olan hayvanlar hastalkl ve besiye elverili olmayan hayvanlardr. Besiye alnan hayvanlarn vücut yapsnn da besideki arlk artna önemli bir etkisi vardr. Genellikle derin, geni ve uzun gövdeli, küçük bal, ksa boyunlu, geni ve düz srtl, geni ve uzun sarl hayvanlar besiye elverilidir. Buna karlk uzun bacakl, dar gövdeli, keskin srtl, dar ve ksa sarl, kaln derili, uzun boyunlu, iri bal hayvanlarn besiye alnmas bir fayda salamaz. Besiye alnacak hayvanlar, iç ve d parazitlere kar ilaçlanm ve gerekli alamalar yaplm olmas gerekir. Buzalk döneminde iyi bir bakm besleme geçirmi, iskelet çats kurulmu, ancak daha sonra hastalk d nedenlerle (açlk, bakmszlk, stres vb.) clz kalm hayvanlar ile baarl bir besi yaplr. Bu hayvanlara besi öncesinde gerekli artlar salanp beslendiklerinde, yatlarna göre daha hzl besi performans salarlar ve böylece aralarndaki canl arlk farkn en ksa sürede kapatrlar. Ayrca, bu hayvanlar clz ve hafif olduundan ucuza satn alnrlar. Tükettikleri yemin az bir ksmn yaama pay, daha fazlasn ise canl arlk art için harcarlar.

Besleme: Hayvanclkta giderlerin yaklak % 70-90’nn yem giderleri oluturmaktadr. Hayvanlardan beklenen yararn salanabilmesi için hayvanlara bir günde verilecek olan yemin, hayvann ihtiyac olan besin maddelerini karlamas gerekir. Bunun için, hayvann ihtiyaç duyduu besin maddeleri ile yemin besin maddeleri içerii ve hayvann günlük yem tüketim kapasitesinin bilinmesi gerekir. Bir besi srnn günlük yem tüketimi, yemin su içeriine bal olarak deiir. Bu yüzden tüketim miktar, kuru madde cinsinden ifade edilir. Örnein, yeil çayr otunun kuru maddesi % 20 iken, kuru çayr otunda bu deer % 87, samanda % 90, arpada % 87 civarndadr. Bir besi tosunu günde canl arlnn yaklak % 2,5’una edeer arlkta kuru madde tüketir. Örnein, 200 kg arlndaki bir besi sr 5 kg kuru madde tüketirken, 500 kg arlndaki bir hayvan için bu deer yaklak 12,5 kg’dr. Besideki srlarn beslenmesinde dikkat edilecek hususlar unlardr:

-Besi srlarnn dikkate alnmas gereken ilk ihtiyaçlar enerjidir. Genellikle, enerji düzeyi yüksek rasyonlardan daha iyi sonuç alnmaktadr. Besi srlarnn enerji ihtiyaçlar, arlklar arttkça yükselir. Protein düzeyi, genç hayvanlar için önemlidir.

-Besi hayvanlarnn mineral madde ve vitamin ihtiyaçlar, bunlar üreten firmalarn ürünlerindeki dozlara uyularak karlanabilir. Buna ek bir önlem olarak, yemliklerde sürekli kaya tuzu veya yalama ta bulundurmak yararl olur.

-Fiyat ve teminindeki güçlük nedeniyle, genellikle beside kuru ot veya kuru yonca kullanlamaz. Bu yüzden besideki hayvanlara A, D ve E vitamini takviyesi yaplmaldr. Bu vitaminler yeme katlmam ise, hayvanlara enjekte edilerek verilebilir.

-Besi srlarna eker pancar posas ve silaj gibi yemler verilmiyor ise, hayvan bana günde 1-2 kg saman vermek gerekir. Daha fazla saman vermek, yem tüketimini azaltaca için istenmez. Daha az verilmesi durumunda ise sindirim problemlerine yol açabilir.

-Besideki hayvanlarn önünde sürekli temiz su bulunmaldr. Günde iki ya da üç öün su vermek, hem igücü ihtiyacn artrr hem de hayvanlarn yeterli suyu içmelerine engel olabilir.

-Bir besi srnn günlük su tüketimi, ahr scaklna ve hayvann arlna balolarak deiir. Hayvan bana günde ortalama 40-50 litre su salamaya çallmaldr.

-Beside kuru pancar posas kullanlacak ise, posann yedirilmeden 24 saat önce su ileslatlmas gerekir. Pancar posas mineral madde, vitamin ve protein bakmndan oldukça fakirdir. Rasyon hazrlanrken bu eksiklikler dikkate alnmaldr.

- Dane yemler, mümkünse krlarak deil ezilerek yedirilmelidir.

Hayvanlarnz besili, kazancnz bereketli olsun…

  • FAYDALI BLGLER

  • Translate

  • statistik

Tüm Haklar Sakldr. MS YEM GIDA HAYVANCILIK  SAN ve TC.LTD.T   info@misyem.com.tr